W ostatnim czasie coraz częściej słyszymy pojęcia smart metering, smart grid. Rozwój technologiczny, pojawienie się nowych rozwiązań technicznych powoduje, że koncepcja sieci inteligentnych znalazła już swoje pierwsze pilotażowe aplikacje. Szersza implementacja tych systemów związana jest z dużymi nakładami finansowymi i w związku z tym wymaga nie tylko sprawdzenia możliwości zastosowania konkretnych rozwiązań, ale również określenia zasad ich wprowadzenia. Wychodząc naprzeciw tym pytaniom Polskie Towarzystwo Przesyłu i Rozdziału Energii Elektrycznej przy współpracy z Izbą Gospodarczą Gazownictwa zorganizowało konferencję Zaawansowane systemy pomiarowe - smart metering w elektroenergetyce i gazownictwie. Konferencja odbyła się w Warszawie w dniach 23-24 marca 2010 roku. Honorowy patronat nad konferencją objęło Ministerstwo Gospodarki i Urząd Regulacji Energetyki. Uroczystego otwarcia dokonali Mariusz Swora (Prezes URE) i Artur Różycki (Prezes PTPiREE)
Już w pierwszych wypowiedziach padły stwierdzenia, że realizacja idei takich sieci pociąga za sobą innowacyjne inwestycje, zmieniające radykalnie sposób dostarczania energii do odbiorcy. Sieci inteligentne kojarzone są również z celami ochrony środowiska zarówno przez umożliwienie integracji zasobów rozproszonych (zwłaszcza odnawialnych) oraz przyczynianie się do redukcji emisji węglowych. Wymieniano tutaj daty 2016 - wyłączenie części mocy wytwórczych ze względu na wymogi redukcji emisji, 2020 jako termin wprowadzenia pakietu energetycznego 3x20. Szerokie wprowadzenie inteligentnych sieci wymaga jednak znacznych nakładów finansowych liczonych w miliardach złotych, stąd już w pierwszych wystąpieniach pytano o sposób finansowania tego zadania.
Szerokie spojrzenie na zagadnienie inteligentnych sieci przedstawił Profesor Jacek Malko. Podkreślił, że w sektorze elektroenergetycznym określenie inteligentne dość gwałtownie przemieściło się od "inteligentnych pomiarów" do "inteligentnych sieci". Definicja "smart gridu" odnosi się teraz do znacznie szerszego zakresu potrzeb i zastosowań w dziedzinie zarówno hardware´u jak i software´u niż dotychczas. Wcześniej dyskusja o sieciach inteligentnych skupiała się na zaawansowanej strukturze opomiarowania (Advanced Metering Infrastructure - AMI), obecnie obejmuje ona sieci w wymiarze pojedynczych budynków (Home Area Networks - HAN), zastosowania zwiększające efektywność po stronie popytowej (na przykład sterowanie mocą czynną i bierną, automatyzacja) oraz funkcjonowanie umożliwiające przyszłościowe rozwiązania (na przykład możliwość integracji z siecią ogniw).
Ważną częścią konferencji była dyskusja nt. uwarunkowań prawnych wdrożenia smart meteringu w elektroenergetyce. Podkreślono, że obowiązujące w Polsce przepisy:
- nie przewidują obecnie obowiązku instalacji inteligentnych urządzeń pomiarowych w żadnym z podsektorów,
- nie definiują "inteligentnego urządzenia pomiarowego", jak również nie określają jego funkcjonalności, czy też parametrów technicznych,
- nie przesądzają w jaki sposób ma nastąpić implementacja w prawie polskim regulacji dotyczących inteligentnych urządzeń pomiarowych.
Warunkowy obowiązek wdrożenia przez państwa członkowskie inteligentnych systemów pomiarowych, które pozwolą na aktywne uczestnictwo konsumentów w rynku dostaw energii elektrycznej wprowadza dyrektywa 2009/72/WE z 13 lipca 2009 dotycząca wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej. Dyrektywa uzależnia obowiązek wdrożenia inteligentnych systemów pomiaru od przeprowadzania ekonomicznej oceny wszystkich długoterminowych kosztów i korzyści dla rynku oraz indywidualnego konsumenta lub od oceny, która forma inteligentnego pomiaru jest uzasadniona z ekonomicznego punktu widzenia i najbardziej opłacalna oraz w jakim czasie wdrożenie jest wykonalne. Ocena ma zostać przeprowadzona do 3 września 2012. Obowiązek przygotowania analizy spoczywa na Ministerstwie Gospodarki. W przypadku pozytywnej oceny - do 2020 r. w inteligentne systemy pomiarowe ma być wyposażonych, co najmniej 80% odbiorców.
Część prezentacji poświęcona była uwarunkowaniom technicznym wprowadzenia smart meteringu. Uczestnicy konferencji mieli okazję wysłuchać prezentacji nt. proponowanych funkcji systemu (licznika), wymiany informacji w systemach inteligentnego pomiaru. Wskazano m.in. na kilka sposobów komunikacji systemu odczytowego z licznikiem energii elektrycznej, z czego proponowanym rozwiązaniem jest wąskopasmowa transmisja danych przez sieć elektroenergetyczną niskiego napięcia (PLC - Power Line Communication).
Bardzo ciekawą częścią konferencji były doświadczenia z testowych zastosowań smart meteringu w sieci ENERGA Operator S.A., w Spółkach PGE oraz Karpackiej Spółce Gazownictwa Sp. z o.o. Instalacji tych w Polsce mamy kilkadziesiąt. W trakcie realizacji poszczególnych instalacji pilotażowych przetestowano różne media komunikacyjne: radio, GSM / GPRS, PLC na niskim i średnim napięciu. Wszystkie z wymienionych sposobów komunikacji posiadają szereg zalet oraz ograniczeń. Operatorzy Systemów Dystrybucyjnych starali się przetestować różne rozwiązania tak, aby zdobyć doświadczenia i wykorzystać je dla instalacji wielkoskalowych.
Jednym z pierwszych zadań, jakie stoi przed OSD to określenie funkcji celu. Funkcjonalność systemu może zawierać szeroki wachlarz możliwości m.in. bilansowanie systemu, zarządzanie krzywą obciążenia (obniżenie mocy szczytowej), zdalne wyłączanie/załączanie odbiorcy . W obecnych realizacjach głównym celem jest pomiar i rejestracja energii czynnej. Należy jednak podkreślić, że z doświadczeń zagranicznych głównymi argumentami, jakie wymieniono na konferencji za instalowaniem inteligentnych liczników był utrudniony dostęp do licznika lub stosunkowo częsta zmiana najemców mieszkania. Duże wątpliwości budzi natychmiast zakładana redukcja obciążenia szczytowego KSE wynikająca ze zmiany charakteru poboru energii przez gospodarstwa domowe.
Wnioski
1. Wdrożenie inteligentnych urządzeń pomiarowych jest dużym zadaniem biznesowym. Dla osiągnięcia oczekiwanych korzyści kluczowa jest rola regulatorów rynku (zarówno Ministerstwa Gospodarki jak i Urzędu Regulacji Energetyki) ustalających reguły finansowania i zwrotu inwestycji w sieci inteligentne.
2. Zgodnie z dyrektywą 2009/72/WE szczególnie ważne jest przeprowadzenie przez Ministerstwo Gospodarki do 3 września 2012 analizy wprowadzenia smart meteringu w Polsce.
3. Obecnie, kiedy nie mamy stosownych regulacji wydaje się, że rozsądnym jest podejście traktujące wprowadzenie smart meterningu jako decyzję biznesową.
Duże zainteresowanie tematyką konferencji pytania, oraz postawione w jej trakcie pytania na które nie uzyskano odpowiedzi potwierdzają zapotrzebowanie na organizowanie tego rodzaju spotkań. Kolejne spotkanie zaplanowano na wiosnę przyszłego roku.
MATERIAŁY Z KONFERENCJI
1. Wymagania stawiane przez współczesnych konsumentów energii elektrycznej i gazu
Artur Różycki (ENEA SA, PTPiREE)
2. Zmierzając do systemów smart
Prof. Jacek Malko (Politechnika Wrocławska)
3. Systemy smart metering widziane z perspektywy polityki państwa i zasad regulacji
Tomasz Kowalak (URE)
4. Korzyści i uwarunkowania systemu elektroenergetycznego
Waldemar Skomudek (PSE Operator SA)
Wojciech Lubczyński (PSE Operator SA)
5. Korzyści i uwarunkowania gazownictwa
Dariusz Dzirba (PGNiG SA)
6. Uwarunkowania regulacyjne i prawne - przepisy unijne i prawo krajowe
oraz wskazania zmian w prawie polskim
Paweł Grzejszczak (DLA PIPER)
7. Potencjalne zmiany w regulacji i kształtowaniu taryf
oraz propozycje rozwiązań w okresie przejściowym
Jarosław Wajer (Ernst & Young)
8. Uwarunkowania techniczne i organizacyjne smart meteringu
Adam Babś (Instytut Energetyki O.Gdańsk)
9. Technika i technologia smart meteringu
Jacek Świderski, Marcin Tarasiuk (Instytut Energetyki O.Gdańsk)
10. EL Grid - znoszenie barier w rozwoju generacji rozproszonej
GLOBEMA Sp.z o.o.
11. Instalacja pilotażowa SMART METERING w PGE Dystrybucja Zamość Sp. z o.o.
LACKMANN METERING Sp.z o.o.
12. System zdalnego odczytu i zarzadzania infrastrukturą energetyczną ADDAX
w technologii PLC na niskim i średnim napięciu
T-matic System Sp.z o.o.
13. Metrima Energi AB - doświadczenia z wdrożeń dużych systemów AMR
NEWLIN Jan Żurowski
14. Metody komunikacji w systemie SYNDIS-ENERGIA dla wielkoobszarowej obsługi liczników energii elektrycznej
Badawczo-Rozwojowa Spółdzielnia Pracy Mikroprocesorowych Systemów Automatyki "MIKRONIKA"
15. Doświadczenia Innsoft Sp. z o.o. z wdrożeń systemów smart metering
Innsoft Sp. z o.o.
16. Przegląd rozwiązań technicznych wdrażanych w Europie i na świecie
Adam Babś (Instytut Energetyki O.Gdańsk)
17. Wdrożone rozwiązania smart meteringu w Szwecji (ew. Finlandii)
Erik Nordgren (Vattenfall Eldistribution AB)
18. Doświadczenia z testowych zastosowań smart meteringu w sieci ENERGA Operator S.A.
Mieczysław Wrocławski (ENERGA Operator SA)
19. Doświadczenia z wdrożeń w Spółkach PGE
Adam Olszewski (PGE Łódź-Dystrybucja Sp. z o.o.)
20. Doświadczenie z wdrożeń w dystrybucyjnych spółkach gazowniczych
Adam Jarek (Karpacka Spółka Gazownictwa Sp. z o.o.)
21. Oczekiwania konsumentów energii
Łukasz Woźniacki (Rada Krajowa Federacji Konsumentów)
22. Możliwe zmiany zachowań sprzedawców energii
Marek Kulesa (TOE)
23. Szanse dla dystrybutorów energii elektrycznej
Grzegorz Kobeszko (RWE Stoen Operator Sp. z o.o.)
24. Szanse dla dystrybutorów paliw gazowych
Paweł Słomiński (Pomorska Spółka Gazownictwa Sp. z o.o.)
|
